Valjevo se nalazi na 44 stepena i 16 minuta severne geografske širine i 19 stepeni i 53 minuta istočne geografske dužine. Zauzima površinu od 2256 hektara, na prosečnoj nadmorskoj visini od 185 metara. Prema popisu iz 2002. godine Valjevo ima 61270 stanovnika. Valjevo je grad okružen vencem planima, niz koje se spuštaju planinske reke Obnica, Jablanica i Gradac ka samom urbanom srcu naselja, smeštenom u prostranoj kotlini, širom otvorenoj ka istoku strane širokom dolinom kroz koju iz kotline njihova voda ističe koritom tu stvorene reke Kolubare. Sama Valjevska kotlina je vekovima bila dovoljno prostrana da primi sve urbane sadržaje grada, ali ubrzani razvoj prouzrokovan naglom industrijalizacijom sredinom 20. veka doveo je do toga da se Valjevo danas širi uz i niz obronke brda koja okružuju kotlinu, kao i širokom dolinom Kolubare. Valjevo je danas važan administrativni, privredni i kulturni centar. Ono je sedište Opštine i Kolubarskog okruga, a sa svojih 60 hiljada stanovnika spada medu veća i razvijenija naselja u Srbiji. Tokom burne prošlosti srpskog naroda Valjevo i Valjevci su često imali istaknutu, a ne retko i vodeću ulogu u pokretima za nacionalno oslobodenje, ali, pored vojskovođa i narodnih vođa, valjevski kraj je iznedrio i ne mali broj značajnih književnika, umetnika i naučnika. Istovremeno, ovaj grad se svrstava i medu najstarije gradska naselja Srbije. Medu svedočanstvima prohujalih vekova ime Valjevo se po prvi put sreće u jednom dokumentu sačuvanom u Historijskom arhivu u Dubrovniku, a datiranom na 1393. godinu. Od tada do naših dana, prošlo je više od šest stotina godina potvrdenog kontinuiranog postojanja ovog naselja. Ti vekovi su bili ispunjeni mnogim prelomnim zbivanjima i dogadajima, koji su direktno, ili indirektno uticali da se odlike grada relativno brzo menjaju, dovodeci do uspona i padova u njegovom istorijskom razvoju. U prošlim vremenima, prolazeci kroz ove krajeve različiti putopisci su Valjevo nazivali, gradom, varošju, kasabom, pa i selom, istina poznatim. Naravno, reč je o stanju koje su oni u trenutku svog prolaska kroz valjevsku kotlinu zaticali na terenu, kao i odrednicama zasnovanim na iskustvu stečenom u kulturama iz kojih su ponikli, ali, u mnogim slučajevima, može biti i reč o terminologiji koja se tokom vremena menjala, označavajući u određenom periodu jedan, a kasnije drugi pojam. Danas je Valjevo grad. Ta reč, u svom širem značenju, označava veće naselje koje predstavlja privredni, administrativni i kulturni centar svog šireg zaleđa. Ono je i sedište mnogih raznorodnih institucija, rasadnik novih ideja i generator razvoja okoline. Pored brojnih privrednih preduzeća u Valjevu postoji 7 osnovnih škola, kao i 5 srednjih (gimnazija, ekonomska, tehnička, medicinska i poljoprivredna), jednu višu, ekonomsku školu i Fakultet za menadžment. U Valjevu vec decenijama postoje Muzej, Moderna galerija, Istorijski arhiv..., a danas u njemu rade i 4 TV i desetak radio stanica, jedne nedeljne i jedne mesečne novine

ČUDA

Nije još u ljudskoj istoriji bilo važnije civilizacije bez nekih čudesa, pa mora i Valjevo imati svojih sedam čuda. Prvo po redu je sam grad koji je u neljubaznim vremenima često gubio stanare i neimare svoje, ali nikada dobre običaje. Bivalo je da ostane samo jedan odžak, pa i taj se dimio na valjevski način. Tako i sada, dok se po svetu doplaćuje soba s pogledom na more, Valjevci u zdravlju prožive život s pogledom na Valjevo, svakoj zgodi na vidiku. Čudo jedno su i Valjevci, glavom i bradom. To je narod blagorodnog duha, tananog sluha, najčistijeg srpskog govora, dugačkog jezika, bez preterane sklonosti prema skromnosti. Valjevci se, utvrdeno je, ne rađaju nego se tiće, jer su iz korena koji se ne da iščupati. Sa turističkog aspekta predstavljaju neuporedivu komparativnu prednost, jer Valjevcima gosta nikad dosta. Ko je čuo da najbolja voda ispod bukovih žila izvire, lako će pojmiti kakvo je čudo Gradac, nastao iz ponora Zabave sa Povlena i Bukovske reke sa Maljena, koji celim tokom zelene i rashlađuju šumska vrela i studenci. Četrnaest kilometara kanjona i livadica, bukova i virova kraljevske reputacije, jazova i vodenica - ima svoju klimu, biljni i životinjski svet u kojem poskok i vidra nisu retkost. Kad se već u njemu love trofejne potočne pastrmke, poznate čistunice, nije čudo što se reka Gradac bez zazora pije. Čudo nad cudima je da se svi čude što je baš Valjevcima položaj bogom-dan, a niko se ne čudi koliko su ovi časni zanesenjaci bogougodnih i narodu poleznih dela kod sebe i nablizu sebi načinili. Istine radi, i ova mapa pokazuje da se iz Valjeva, lakom šetnjom na sve strane sveta, može videti više nego na drugom mestu iz aviona. A nije čudo da medu Valjevcima tvorački zanos ne malaksava. Valjevska kuhinja, i doslovno i preneseno, ima zasluženo ukusno mesto na spisku čuda. Iz istorije znano je već i lagano predjelo od sira, kajmaka, vruće proje i ostalih mezelina, potkrepljeno najboljom rakijom na planeti. A onda, po protokolu, domaćin ili ugostitelj bespomoćno prizna: Pošteno rečeno jagnje je pečeno! Jagnjeci rodoslov ukazuje na Valjevske planine, furuna se loži šljivovim ogranjcima i to je za čudo dovoljno. Valjevke nisu šesto nego najveće čudo valjevsko, al im šesto, tipično valjevsko čulo daje moć da sve okreću oko malog prsta. Rađaju se kao princeze, vaspitavaju za dame i stasaju u lepotice sa nepristojno malo godina. Osoben način na koji šetaju knjigu privijenu na grudi izaziva tahikardiju u krugovima muškog pola, a zloupotreba modnih ludosti u svrhu zaluđivanja vec je tradicija koja se prenosi sa majke na ćerku. Zvuci čudno. Ali za društveno-političke, privredno-turisticke i ostale aktivnosti Valjevaca, dobro je što se doličan broj Valjevki na vreme raziđe, da nesebicno ulepša i druge delove sveta. Čudo kakvog nigde nema zove se jednostavno VALJEVSKA PODVALA. Nikad nigde dokazana, ali pesmom opevana, ova društveno istorijska pojava može se uzeti kao prava mera zavidljive sumnjicavosti takozvanog okruženja. Čak i kad su drugi preko reda grabili, a Valjevo džaba zevalo ko bi verovao da to nije radi nekog budućeg, velikog valjanja? Suština Valjevske podvale u tome je da se ne zna šta je i kad će da bude, e da bi svi vazda motrili Valjevce zatočnike duha.

Branko Lukić